အေမရိကားမှာ အိမ်ဝယ်မယ်လို့ စဉ်းစားြကရင် လူေတာ်ေတာ် များများက ကိုယ်တတ်နိုင်တဲ့ ေဈးနှုန်း အေန အ ထား နဲ့ လူေနမှု ပတ်ဝန်းကျင် ကိုသာ ေြပးြမင်ြပီး စဉ်းစားတတ်ြက ပါတယ်။
တကယ့် တကယ်ေတာ့ ကိုယ့်ဘဝမှာ ြကီးမားတဲ့ ရင်းနှီးြမှုပ်နှံမှု ေတွထဲမှာ တခုအပါအဝင် ြဖစ်လာနုိင်တဲ့ အိမ်ဝယ်ြခင်းမှာ ထည့်သွင်း တွက်ချက်ရမယ့် အြခား အချက်အလက် ကိစ္စေတွ အေြမာက်အများ ရှိေနပါတယ်။ အိမ်ဝယ်မယ်လို့ စိတ်ကူးရင် မဝယ်ခင် ပထမဦးဆံုး စဉ်းစားရမယ့် လုပ်ရမယ့် ကိစ္စကေတာ့ လက်ရှိ ကိုယ့်မိသားစု ဝင်ေငွနဲ့ ဘဏ္ဍာေရး အေြခအေနကို အေသးစိတ် အေသအချာ ြပန်လည် သံုးသပ်သင့် ပါတယ်။
အဲဒီလို သံုးသပ်ြပီးမှ ဘယ်ေလာက်တန် အိမ်ကိုဝယ်ဖို့ ကိုယ်တတ်နိုင်တယ် ဆိုတာကို ဆံုးြဖတ်သင့်ပါတယ်။ မဟုတ်ရင် အိမ်ေတွလိုက်ြကည့်ရင်း ြကည့်ရင်းနဲ့ စိတ်ကူးယဉ်လွန်ြပီး လက်ေတွ့ ကိုယ်မတတ်နိုင်တဲ့ ေငွပမာဏ ထက်ေကျာ်တဲ့ အိမ်ေတွကို လိုချင်စိတ်ေပါ်ြပီး ဝယ်မိရင် ကိုယ့်လည်ပင်းကိုယ် ြကိုးကွင်းစွပ်သလို ြဖစ်တတ်ပါတယ်။ ဒုတိယ စဉ်းစားရမှာကေတာ့ ဘယ်ေ့ရှေန၊ ပွဲစား ငှားမလဲ၊ ကိုယ့်အသိ (သို့) ကိုယ့်ေဆွမျိုး၊ မိတ်ေဆွေတွ စိတ်တိုင်းကျလို့ ြပန်လည် ညွှန်းလိုတဲ့ အိမ်ပွဲစား၊ ေ့ရှေန ရှိ/မရှိ လိုက်လံေမးြမန်း၊ စံုစမ်း တီးေခါက် သင့်ပါတယ်။
ေနာက်ဆံုးမေတာ့ ကိုယ့်ေရွးချယ် ေနထိုင်လိုတဲ့ ဘဝနဲ့ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင် အိမ်နီးနားချင်း ေတွက ကိုယ့်အေပါ် ရိုက်ခတ်လာမယ့် ကိစ္စေတွကို ြကိုတင် စဉ်းစားရပါမယ်။ ဥပမာ ကိုယ်က ေကျာင်းေနအရွယ် ကေလးငယ် ရှိတယ်ဆိုရင် ကိုယ်ဝယ်မယ့် အိမ်ရှိတဲ့ ရပ်ကွက်က ေကျာင်းက ေကာင်း/မေကာင်း၊ နာမည်ြကီး/မြကီး ြကိုတင် စနည်းနာ သင့်ပါတယ်။ ဒါမှလဲ ကိုယ့်ကေလး ေနာင်ေရးကို လမ်းခင်းြပီးသား ြဖစ်မှာပါ။ ေနာက်ြပီး ရပ်ကွက်ထဲက လူေတွရဲ့ အဆင့်အတန်း ဘယ်ေလာက်ရှိသလဲ၊ ပညာတတ် ေပါများတဲ့ ရပ်ကွက်လား၊ လူဆိုးလူမိုက် ေပါများတဲ့ ရပ်ကွက်လား၊ ချမ်းသာ/ဆင်းရဲမှု အေြခအေန၊ (၅)နှစ် ကေန (၁၀)နှစ် အတွင်း ရာဇဝတ်မှု နှုန်းထား စတာေတွကို ြကိုတင် ေလ့လာ ထားရပါမယ်။
အေမရိကားမှာ အိမ်ဝယ်တယ် ဆိုတာ ဒီကို ေြပာင်းေ့ရွှ အေြခချသူေတွရဲ့ အေမရိကား အိပ်မက် ေတွထဲက အေရးပါတဲ့ အိပ်မက်တခုပဲ ြဖစ်ပါတယ်။ ဘဝရဲ့အေရးပါတဲ့ အိပ်မက်တခုကို အေကာင်အထည် ေဖာ်ေနတာမို့ ကိုယ်ဝယ်တဲ့ အိပ်မက်အိမ်ဟာ အလုပ်ကေန ေမာေမာပမ်းပမ်း ြပန်လာမယ့် ကိုယ့်အေပါ် ဘာ စိတ်ဖိစီးမှုမှ မေပးပဲ နူးညံ့ ေနွးေထွးတဲ့ စိတ်ေအးချမ်းသာမှုကို ေစာင်ြကဉ်းေပးနိုင်မယ့် ကိုယ့်ဘဝရဲ့ ေလာက နိဗ္ဗာန်ဘံုေလး တခုသာ ြဖစ်သင့်ပါတယ်။ အြခား တဖက်မှာေတာ့ ေငွေရးေြကးေရး ဆိုင်ရာ ရင်းနှီးြမှုပ်နှံမှု ြဖစ်ေနေလေတာ့ ကိုယ်ဝယ်မယ့် အိမ်ဟာ ေနာင်(၁၀)နှစ်၊ (၁၅)နှစ် အြကာမှာ ကိုယ့်ကို ေငွေရးေြကးေရး အရ တစုံတရာ အကျိုးအြမတ် ေပးနိုင်တဲ့ ေနရာ အကွက်အကွင်းမှာ တည်ရှိသင့့််ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက အိမ်မဝယ်ခင် ဝယ်ဖို့ မဆံုးြဖတ်ခင်မှာ ေနာင်(၁၀)နှစ်၊ (၁၅)နှစ် အြကာမှာ ြဖစ်လာမယ့် ေဈးကွက် အေနအထားကို ြကိုတင်မှန်းဆ တွက်ချက် ထားသင့်ပါတယ်။ တေနရာမှာ အိမ်ဝယ်ြပီးြပီဆိုရင် ေ့ရွှဖို့ေြပာင်းဖို့ဆိုတာ သိတ်လွယ်ကူတဲ့ ကိစ္စမဟုတ်ေလေတာ့ အိမ်မဝယ်ခင် ေနာက်ထပ် မြဖစ်မေန ထည့်သွင်း စဉ်းစားရမယ့် ကိစ္စကေတာ့ ကိုယ်ဝယ်ဖို့ စဉ်းစားတဲ့ေနရာဟာ ကိုယ်တကယ် အေြခချမယ့် ေနရာ ဟုတ်/မဟုတ် ဆိုတာပါပဲ။ ဥပမာ။ ။ Los Angeles မှာ အိမ်ဝယ်ြပီး ၁နှစ်၊ ၂ နှစ်ေနကာမှ San Fransisco ေြပာင်းရမယ် ဆိုတဲ့ ကိစ္စမျိုး ေပါ်လာမယ်ဆိုရင် ေငွေရးေြကးေရး အရ ြကီးမားတဲ့ နစ်နာမှု ေတွ ြဖစ်လာနိုင်တာမို့ ေသေသချာချာ ြကိုတင်စဉ်းစား ြပင်ဆင် သင့်ပါတယ်။ အေြခချရမယ့် ေနရာ မေသချာေသးရင် မဝယ်ပါနဲ့အံုးလို့ အြကံြပုပါရေစ။
အေမရိကားမှာ အိမ်ဝယ်ရင် ဘယ်သူမှ အိမ်ေပါက်ေဈးေငွ ေငွအေြက ေချေလာက်ေအာင် ြကွယ်ဝ ချမ်းသာတာ မဟုတ်ြကေလေတာ့ အိမ်ဖိုးေငွရဲ့ (၅)%၊ (၁၀)%၊ (၂၀)% ၊(၃၅)% စသည်ြဖင့် ကိုယ်တတ်နိုင်တဲ့ ေငွပမာဏ ကို လက်ငင်း ေငွေချြပီး ကျန်တာကို ဘဏ်ကေန တဆင့် (၁၀)နှစ်၊ အနှစ် (၃၀) ေငွေချးြပီး ဝယ်ြကရတာပါ။ အဲဒါေြကာင့် အိမ်ဝယ်ြပီးရင် အိမ်ဖိုး၊ ဘဏ်ေချးေငွ၊ ဘဏ်တိုး ေငွ၊ အိမ်အတွက် မီးအာမခံ၊ အိမ်ခွန်၊ အမိှုက်ခွန်၊ ေပးဆပ်ရတာ အြပင် ကေလးရှိသူ ဆိုရင် ကေလးစားရိတ်၊ ေကျာင်းတက်ေနသူဆို ေကျာင်းစားရိတ်၊ မိမိနဲ့ မိသားစုဝင်ေတွရဲ့ ကျန်းမာေရးစားရိတ်၊ အေထွေထွ အသံုးစားရိတ်၊ စားစရိတ် စတဲ့ အသံုးစားရိတ်ေတွ ရှိေသးတာမို့ အေရးအြကီးဆံုး အချက်အေနြဖင့် တလ ၊တလ အိမ်ဖိုးေပးရမယ့် ေငွဟာ မိမိတလစာ ဝင်ေငွရဲ့ ၂၈% ထက်မပိုရင် အသင့်ေတာ်ဆံုး ြဖစ်ြပီး အိမ်ဖိုး ေပးရမယ့် ေငွဟာ မိမိတလ ဝင်ေငွရဲ့ ၃၅% ေကျာ်တဲ့ အိမ်ဆိုရင် မဝယ်ယူသင့်ပါ … ခင်ဗျာ။ ဒီေနရာမှာ ခွျတ်ယွင်းချက် အေနနဲ့ အိမ်ကို အခန်းကန့်ြပီး မိမိလဲေန၊ အိမ်ငှားလဲ ထားမယ် ဆိုတဲ့သူေတွ ကေတာ့ တမျိုးတဘာသာ ေပါ့ဗျာ။ ဘယ်လိုပဲြဖစ်ြဖစ် ကိုယ့်ဝင်ေငွနဲ့ ဆပ်ရမယ့် ေချးေငွ ပမာဏကို အချိုးချ တွက်ချက်ြပီး ေသေသချာချာ ြပင်ဆင်ထားရင် မိမိအတွက် ေငွေရးေြကးေရး အန္တရာယ်နည်းကာ အဆံုးအရံှုးနည်း ပါလိမ့်မယ်။
စာေရးသူ ဒီလို ဘာေြကာင့် အချိုးချြပီး ေြပာရသလဲ ဆိုတာကို ရှင်းသွားေအာင်လို့ တနှစ်ကို ဝင်ေငွခွန် ေဆာင်ြပီး အသားတင် US $ 50,000 ဝင်တဲ့ မိသားစုတစုကို အေြခခံြပီး စဉ်းစားြကည့် ြကရေအာင်ပါ။ ဒီမိသားစုက US$ 250,000 အိမ်ကို ဝယ်ဖို့ 20% လက်ငင်း ေငွေချမယ်။ ကျန်တာကို ဘဏ်က တနှစ်၅.၃၅% ဘဏ်တိုးနဲ့ နှစ်(၃ဝ) ေငွေချးမယ် ဆိုပါစို့။ တနှစ်ကို အသားတင် US $ 50,000 ဝင်တယ်ဆိုရင် မိသားစု တလ အသားတင် ဝင်ေငွဟာ US$ 4166 ြဖစ်ပါလိမ့်မယ်။ ဒီမိသားစု ဝင်ေငွရဲ့ ၂၈%ကို အိမ်ဖိုးအေြကွး ေပးရမယ်ဆိုရင် အိမ်ဖိုး ေပးေငွဟာ $4166xဝ.28=$1166 ကျသင့်ပါလိမ့်မယ်။ အိမ်ခွန် (Property Tax) က အိမ်ရဲ့ စုစုေပါင်းတန်ဖိုးကို အေြခခံြပီး တွက်ချက်တာမို့ US$ 250,000အိမ် ဆိုရင် တလ $ 189 ေလာက်ကျသင့်ပါလိမ့်မယ်။ အေမရိကန်မှာ ြပည်နယ်တခုနဲ့ တခု အခွန်ဥပေဒ မတူတာေြကာင့် ဒီေနရာမှာ အနည်းငယ် ကွာြခားမှု ရိှနိုင်ပါတယ်။ စာေရးသူ တွက်ထားတဲ့ အိမ်ခွန်က Los Angeles County, California ကို အေြခခံ ထားတာပါ။ ေရဖိုး၊ မီးဖိုး၊ အမိှုက်ခွန်၊ ဓာတ်ေငွ့ဖိုးက တလကို ခန့်မှန်း ကုန်ကျေငွ $300 ဆိုပါစို့။ ငလျင်၊မီး စတဲ့ အာမခံ ကုန်ကျေငွက အိမ်တည်ေနရာ၊ အေနအထားေပါ် မူတည်ြပီး $500 ခန့် အထိ ကုန်ကျနိုင်ပါတယ်။ စုစုေပါင်း အိမ်အတွက် အမှန် ကုန်ကျေငွဟာ US $1166+189+300+500=US $2155 ခန့် ကုန်ကျနိုင်ပါတယ်။ $2155 ဟာ မိသားစု တလဝင်ေငွ $4166 ရဲ့ 50% ရှိတာမို့ သတိြပုစရာ ေကာင်းပါတယ်။
အိမ်ဝယ်ယူသူ အများစု အေတွးမှား၊ အြမင် မှားတတ်တာ တခု ရှိပါေသးတယ်။ အဲဒါကေတာ့ အိမ်ဝယ်ယူတဲ့ အခါမှာ လက်ငင်း ေပးေချေငွ ( Down Payment ) ေပးြပီးရင် ကုန်စရာ မရှိေတာ့ဘူးလို့ ထင်တတ်ြကပါတယ်။ ဒါေပမယ့် တကယ့်လက်ေတွ့ ဘဝမှာေတာ့ လက်ငင်း ေပးေချေငွ ေပးြပီးေနာက်မှာ ေငွေရးေြကးေရး အရ ကုန်ကျစရာေတွ အများြကီး ရှိပါေသးတယ်။ အိမ် စစ်ေဆးစားရိတ် ( Home inspection ) $300ခန့် အြပင်၊ ရာြဖတ်ေြကး( appraisal fee )၊ တန်ဖိုး စစ်ေဆးေရး စားရိတ် (survey ) ၊ အိမ် အာမခံ ( title search and title insurance)၊ ေ့ရှေနစားရိတ် (recording fees and attorney's fees)၊ အချို့ ြပည်နယ်ေတွမှာ ဝယ်ခွန် (Transfer Fee) ေပးရပါမယ်။ ေရာင်းချသူက ေပးေဆာင်ထားတဲ့ အိမ်ခွန်( Property Tax) စတာေတွကို အိမ်ဝယ်သူက ေပးေချဖို့ ရှိေနပါတယ်။ ဒီကုန်ကျေငွေတွ အားလံုးကို ြပန်လည်ြပီး အေသးစိတ် တွက်ချက်ရင် အိမ်တန်ဖိုးရဲ့ 3% မှ 8% အထိရှိတဲ့ အတွက် သထိထားြပီး ြပင်ဆင်စုေဆာင်း ထားရမယ့် လက်ငင်း ကုန်ကျေငွ ြဖစ်ပါတယ်။ အထက်က အပိုင်း(၁)မှာ ေြပာခဲ့သလို လစဉ် ကုန်ကျမယ့် အိမ်ရဲ့အြခား အေထွေထွွ ကုန်ကျစားရိတ် ( အမိှုက်ခွန်၊ ေရခွန်၊ ြမက်ခင်းနှင့် ပန်းအလှပင် ထိန်းသိမ်းမှု စားရိတ် စသည့် ) ေတွလည်း ရှိေသးတာမို့ အိမ်အတွက် သံုးေငွ နှင့် ဝင်ေငွအချိုးကို ြကိုတင်စီစဉ် တွက်ချက် ထားသင့်ပါတယ်။ Condo ဝယ်ရင် ဒီကုန်ကျစားရိတ် မရှိဘူး ေြပာြကေပမယ့် သူလဲ ေြကာက်စရာ ေကာင်းေအာင် Association Fees ေဆာ်တာပါပဲ။ ြဖစ်နိုင်ရင် အိမ်ေရာင်းသူရဲ့ အမှန်တကယ် အိမ်အသံုး စားရိတ်ကို ေမးြမန်း သင့်သလို၊ အနီး ပါတ်ဝန်းကျင်မှာ ရှိတဲ့ ကိုယ်ဝယ်မယ့် အိမ်နဲ့ အရွယ်တူ၊ ေဈးနှုန်းတူ အိမ်ရဲ့ အေထွေထွ ကုန်ကျစရိတ်ကိုလဲ စံုစမ်းတီးေခါက် ထားသင့်ပါတယ်။
ေနာက်တချက် ထပ်ေလာင်း သတိေပး လိုတာကေတာ့ အိမ်ဝယ်မယ့် တကိုယ်ေရ တကာရသမား ေတွကိုပါ။ မိမိဟာ တကိုယ်ေရသမားမို့ ေကျာင်းေကာင်း၊ မေကာင်း စံုစမ်းစရာ မလိုပါ၊ အလုပ်ြပီးလို့ အိမ်ြပန်လာရင် အိမ်ထဲက အိမ်ြပင် ထွက်လည်မယ့်သူ မဟုတ်လို့ အိမ်နီးနားချင်း ပတ်ဝန်းကျင် အေြခအေနကို ေလ့လာစရာ မလိုဟု အထင်မှား အေတွးမှား တတ်ြကလို့ပါ။ ကိုယ် တေန့ေန့ တချိန်ချိန်မှာ ယခုဝယ်မယ့် အိမ်ကို အြမတ်အစွန်းရလို့ ြပန်ေရာင်းမယ်ဆိုရင် ြဖစ်လာနိုင်တဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ အိမ်ဝယ်လက်က သားသမီးရှိသူ ြဖစ်ရင် ေစာေစာတုန်းက အေြခအေနေတွကို ေသချာေပါက် ေလ့လာြကမှာပါ။ ေလ့လာလို့ ကိုယ့်အိမ်က သူတို့ြကိုတင် သတ်မှတ်ထားတဲ့ စံမဝင်ရင် ကိုယ့်ြကိုက်ေဈး ရချင်မှ ရပါလိမ့်မယ်။ ဒါေြကာင့်မို့ ြဖစ်နိုင်ရင် ေကျာင်းေကာင်း၊ ရပ်ကွက်ေကာင်းတဲ့ ေနရာကို ဦးစားေပး ေရွးချယ် ေစလိုပါတယ်။ ြမန်မာြပည်က အိမ်အေရာင်းအဝယ် ေြကာ်ညာေတွမှာ ေတွ့တယ် မဟုတ်လား “ေဈးနီး၊ ေကျာင်းနီး၊ ေရ၊မီးအစံု” ဆိုတာေလ အဲဒီသေဘာပါပဲ။
ပထမဦးဆံုး အိမ်ဝယ်သူ အများစုဟာ ရံုးပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ထံုးလုပ်နည်းနှင့် စာရွက်စာတမ်း၊ ဥပေဒေရးရာ ေတွကို မသိြကေလေတာ့ အိမ်ပွဲစားကို ပံုအပ်တတ်ြကပါတယ်။ အိမ်ပွဲစားေတွဟာ သက်ဆိုင်ရာ ေဈးကွက် အေြခအေနကို သိြကသမ့ို၊ မိမိအတွက် လိုအပ်တဲ့ သတင်းအချက်အလက်ကို ေပးနိုင်တဲ့ အရင်းအြမစ် ြဖစ်ပါတယ်။ ဒါေြကာင့်မို့ အိမ်ပွဲစားကို ကိုယ်သိလိုတဲ့ သတင်း အချက်အလက်ေတွကို စံုစမ်းေမးြမန်းဖို့ အားမနာပါနဲ့။ မေြကာက်ရွံ့ ပါနှင့်။ တချိန်တည်းမှာပဲ အိမ်ပွဲစားေတွဟာ ေရာင်းသူဖက်က အလုပ် လုပ်ေပး ြကတယ် ဆိုတာကို သတိြပု ေစလိုပါတယ်။ ဘာေြကာင့်လဲဆိုေတာ့ ပွဲခကို မိမိက ေပးတာမဟုတ်ပဲ အိမ်ေရာင်းရေငွရဲ့ 3% ကေန 7% အထိ အိမ်ေရာင်းသူထံက သူတို့က ရြကတာမို့ အိမ်ဝယ်သူကို ေကာ်မရှင် ပိုရရင် ရသလို အခွျန်နဲ့ မတတ်ြကပါတယ်။ ကိုယ့်အတွက် အလုပ်လုပ်ေပးမယ့် ယံုြကည်စိတ်ချရတဲ့ ပွဲစားကို လိုချင်ရင်ေတာ့ ကိုယ်ကပွဲခ ေပးရပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ အပို ကုန်ကျတာဆိုတဲ့ အြမင်ေလး စာေရးသူမှာ ရှိသမို့ ကိုယ်ကေတာ့ ေပးရမယ့် ပွဲစား ငှားဖို့ သိပ်ြပီး အားမေပးပါဘူး။ ကိုယ်ဝယ်မယ့် အိမ်ရဲ့ ေဈးကွက် ေပါက်ေဈးနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင် အေြခအေနကို ကိုယ်ကိုတိုင် အချိန်ေပး စံုစမ်းေမးြမန်းဖို့ တိုက်တွန်းလိုပါတယ်။ ဒါမှလဲ ဝယ်ဖို့ ဆံုြဖတ်တဲ့ အချိန်မှာ အမှားအယွင်း ကင်းမှာပါ။
အိမ်ဝယ်ရာမှာ သတိထားရမယ့် အေရးြကီးဆံုး အချက် တခုကေတာ့ အိမ်ြပုြပင် ထိန်းသိမ်းမှု စားရိတ်ြဖစ်ပါတယ်။ အကျယ်အဝန်းတူ၊ ေနရာ အကွက်အကွင်း တူရင်ေတာင်မှာ အိမ်ေရာင်းေဈးေတွမှာ အိမ်ေကာင်းရင် ေဈးေကာင်းတတ်ြပီး အိမ်စုတ်ရင် ေဈးေပါ တတ်ပါတယ်။ တခါတရံမှာ ေဈးေပါတာကို မက်ြပီး အိမ်မေကာင်းတာကို ဝယ်ြပီး အိမ်ြပင်လိုက်တာ ြပင်စားရိတ် ကုန်ကျေငွကို ထပ်ေပါင်းရင် အိမ်ေကာင်းကို ဝယ်တာထက် ပိုမိုကုန်ကျ တတ်ပါတယ်။ ဒါေြကာင့်မို့ အိမ်ေဟာင်းဝယ်ရင် ကိုယ်ြပင်ဆင်ရမယ့် အပိုင်းေတွကို အိမ်စစ်ေဆးသူ ( Home Inspector )နဲ့ ေသေသချာချာ စစ်ေဆးြပီး ကုန်ကျစားရိတ်ကို အေသးစိတ် ြကိုတင်တွက်ချက် မှန်းဆ ထားသင့်ပါတယ်။ အထူးသြဖင့် New York နဲ့ Los Angeles County မှာ ဝယ်မယ်ဆိုရင် အိမ်အသစ်ရဖို့ မြဖစ်နိုင်သေလာက် အေြခအေန များပါတယ်။
ြကိုတင်စဉ်းစား ြပင်ဆင်စရာ ရှိတာေတွကို ြပင်ဆင်ြပီးတဲ့ ေနာက်ပိုင်း အိမ်မဝယ်ခင် ြပည့်စံုြပီး ြဖစ်ေနရမယ့် မလုပ်မြဖစ် မေပးမြဖစ် အေရးအြကီးဆံုး လုပ်ကို လုပ်ရမယ့် ြကီးြကီးမားမား ကိစ္စ (၂)ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒီ(၂)ခု ကေတာ့ အေြကွး ြပန်လည် ေပးဆပ်မှု မှတ်တမ်း (Credit History) ( နာမည်ေကာင်း လက်မှတ်လို့ ဆိုချင်ပါတယ်။) နဲ့ ဝင်ေငွခွန် (income Tax Returned) (၂)နှစ်စာ ေဆာင်ထားတဲ့ မှတ်တမ်း ရှိကို ရှိရပါ့မယ်။ ကိုယ့်ကို ေငွေချးမယ့် ဘဏ်က ဒီမှတ်တမ်း နှစ်ခု အေပါ်မှာ မူတည်ြပီး ေငွဘယ်ေလာက် ထုတ်ေချးမယ်၊ အတိုးဘယ်ေလာက် သတ်မှတ်မယ် ဆိုတာကို ဆံုးြဖတ်မှာမို့ပါ။
နာမည်ေကာင်း လက်မှတ် (credit history)ကို အမှတ်ေပးစနစ် (credit score) နဲ့ သတ်မှတ်ပါတယ်။ အမှတ်များများ ရေလ အိမ်ဝယ်တဲ့အခါ ဘဏ်တိုးနှုန်း သက်သာေလပါပဲ။ credit score စုစုေပါင်းရမှတ် ၈ဝဝ ေကျာ်နဲ့ ၆၅ဝ ေကျာ် ယှဉ်ြကည့်ရင် အံ့ဩရေလာက်ေအာင် အတိုးနှုန်း ကွာတာကို ေတွ့ပါလိမ့်မယ်။ credit score ၆၅၀ေအာက် ဆိုရင်ေတာ့ အိမ်ဝယ်ဖို့ မြကိုးစားပါနဲ့အံုး။ ဇွတ်ြကိုးစားလဲ လက်ရှိ ၂၀၀၉ ခုနှစ်မှာမှ အသစ်ြပုြပင်ြပီး လမ်းညွှန်ထားတဲ့ ဘဏ်လုပ်ထံုးလုပ်နည်း ေတွအရ ေငွကုန်၊ လူပမ်း၊ အချိန်ေတွသာ ြပုန်းတီးြပီး ဘဏ်ေချးေငွ မရနိုင်လို့ပါ။ ရလဲ အတိုးက ေပးရတာ မေပျာ်ပိုက်နိုင််ပါဖူး။ credit history တည်ေဆာက်နည်းသိရင် credit score ေကာင်းေကာင်း ရေအာင်လုပ်တာ မခက်ခဲေပမယ့် ကိုယ့်သမိုင်း ကိုယ်ေရးရတာ ဆိုေတာ့ အချိန် အေတာ်ကုန်ပါတယ်။ စာေရးသူ မှန်မှန်နဲ့ ြမန်ြမန် တည်ေဆာက်တာေတာင် ၃နှစ်ေလာက်ြကာ ပါတယ်။ အဲ.... credit history ေကာင်းြပီးသား လူတေယာက် ေယာက်က ကိုယ့်ကို တွဲေခါ်မယ် ဆိုရင်ေတာ့ အချိန်ကုန် သက်သာပါလိမ့်မယ်။ စာေရးသူ တုန်းကေတာ့ အေမရိကားမှာ အဲဒီလို အားကိုးရတဲ့ ေဖးမမဲ့သူ မရှိခဲ့ပါဘူး။ အခုမှ credit history တည်ေဆာက် လိုသူေတွအတွက် ေရးရင် ကျမ်းတေစာင် ေပတဖဲ့ွ ြဖစ်နိုင်တာမို့ ဒီေနရာမှာ အကျယ်တဝင့် ရှင်းြပမေန ေတာ့ပါဘူး။ ေယဘူယျ အေနနဲ့ပဲ ေြပာပါ့မယ်။
credit history တည်ေဆာက်ဖို့ နည်းလမ်း(၉)ခု ရှိပါတယ်။ နမူနာတခု ေြပာြပရရင် အေြကွးကဒ် (credit card) ေလှျာက်ပါ။ အလွန်အကွျံ မသံုးပါနဲ့။ ကိုယ့်ကို သံုးခွင့်ြပုထားတဲ့ ပမာဏရဲ့ (၃၀%) ထက် ပိုမသံုးပါနဲ့။ အေြကွးကို မှန်မှန်ဆပ်ပါ။ ေနာက်ကျေြကး (late fee) ဘယ်ေသာအခါမှ မေပးရပါေစနှင့်။ late fees ေပးရင် credit score ြမန်ြမန် တက်တယ်ဆိုတဲ့ ယံုတမ်းပံုြပင်ေတွကို နားမေယာင်ပါနဲ့။ late fee တခါေလာက် ေပးလိုက်ရတာနဲ့ ကိုယ့် credit history မှာ (၇) နှစ်ေလာက် ဒုက္ခ ေပးေနပါလိမ့်မယ်။ တစံုတဦးအတွက် လိုအပ်တယ်လို့ ေတာင်းဆိုရင် credit history တည်ေဆာက်နည်းကို ေနာက်မှသီးသန့် ေဆွးေနွးပါ့မယ်။ အခုေတာ့ အိမ်ဝယ်တဲ့ အေြကာင်းက အဓိကမို့ ဒီေလာက်ပဲ ေြပာပါရေစ။
(၂)နှစ်စာ ဝင်ေငွခွန် ေဆာင်ထားတဲ့ အေထာက်အထား (Tex returned Paper) ေပါ်မှာ မူတည်ြပီး ဘဏ်က မိမိကို ဘယ်ေလာက် ေငွဘယ်ေလာက် ထုတ်ေချးမယ် ဆိုတာကို အြကမ်းဖျဉ်း ြကိုတင် မှန်းဆနိုင်တဲ့ တွက်နည်း ရှိပါတယ်။ ဘဏ်ေတွ ကိုယ်တိုင်ကလဲ အခု ေြပာတဲ့နည်းကိုပဲ ကျင့်သံုး တွက်ချက် ြကပါတယ်။ တွက်နည်း ကေတာ့ အခွန်ေဆာင်စဉ်က ြပထားတဲ့ (၂)နှစ်စာ ဝင်ေငွကို ေပါင်းြပီး ၂၄နဲ့ စားရင် ကိုယ့်ရဲ့ တလစာ ပျမ်းမှျဝင်ေငွကို ရပါတယ်။ အိမ်ငှားချစားမယ့် ပုဂ္ဂုိလ်များ လုပ်တတ်ရင် တလပျမ်းမှျ ဝင်ေငွရဲ့ 58% ေလာက်အထိ ေချးလို့ ရနိုင်ပါတယ်။ ဥပေဒအရ (စာအုပ်ြကီးအရ) ကေတာ့ 40-42% ထက်ပိုတဲ့ ေချးေငွဆို approve ြဖစ်ဖို့ မလွယ်ပါဘူး။ ေချးေငွ ပမာဏ $400,000 အထိကို သာမန်ေချးေငွ အေနနဲ့သာ သတ်မှြတ်ပီး လုပ်ထံုးလုပ်နည်း အရမ်းမတင်းြကပ်ပါဘူး။ $400,000 ကိုေတာ့ Jumbo Loan အေနနဲ့ သတ်မှတ်ြပီး စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း ပိုမို တင်းြကပ်ထားလို့ အေထာက်အထား မခိုင်မာရင်၊ ဝင်ေငွနည်းရင် ရဖို့ မလွယ်ကူပါဘူး။
လက်ငင်း ေငွေချမှု (Down payment) ေပါ် မူတည်ြပီးလဲ စည်းကမ်းတင်းြကပ်မှု ကွာြခားပါတယ်။ အိမ်တန်ဖိုးရဲ့ 5% ကို လက်ငင်းေငွေချြပီး ကျန်ေငွ ပမာဏကို ဘဏ်ကေန ေငွေချးြပီး ဝယ်မယ်ဆိုရင် FHA Loan ေလှျာက်ရမှာ ြဖစ်ြပီး အိမ်တန်ဖိုးရဲ့ 20% နှင့်အထက် လက်ငင်းေငွေချြပီး ကျန်ေငွ ပမာဏကို ဘဏ်ကေန ေငွေချးမယ်ဆိုရင် Conventional Loan ေလှျာက်ထားရပါလိမ့်မယ်။ အိမ်တန်ဖိုးရဲ့ 35% လက်ငင်းေငွေချြပီး ကျန်ေငွ ပမာဏကို ဘဏ်ကေန ေငွေချးမယ် ဆိုရင်ေတာ့ အရမ်းကို သက်သာတဲ့ ဘဏ်တိုးနှုန်း( interest rate) နဲ့ ရနိုင်ပါတယ်။ ကွာြခားချက် ကေတာ့ FHA Loan ေလှျာက်ရင် Motgage Insurance ေလှျာက်ထားရမှာ ြဖစ်ြပီး တလ၊ တလ အဲဒါအတွက် ကုန်ကျစရိတ် ပိုေပးရပါလိမ့်မယ်။ ဒီေနရာမှာ ေြပာစရာရှိ လာတာက VIA Loan ပါ။ VIA Loan က အိမ်ဖိုး လက်ငင်းေပးေငွ တြပားမှ ေပးစရာမလိုပဲ $475,000 တန်အထိ တန်ဖိုးရှိတဲ့ အိမ်ဝယ်ယူခွင့် ရှိပါတယ်။ ဒါကလဲ အိမ်ဝယ်ချင်ေပမယ့် ေငွမရှိတဲ့ ပထမဆံုး အိမ်ဝယ်တဲ့ လက်ရှိ စစ်မှုထမ်းများနဲ့ အေမရိကန် စစ်မှုထမ်းေဟာင်း များကိုသာ ရည်ရွယ်ြပီး ထုတ်ေချးတာမို့ သာမန် အေမရိကန် ြပည်သူေတွ ရဖို့ မြဖစ်နိုင်ပါဘူး။ သူတို့လဲ Motgage Payment အြပင် VIA Fund ပိုေပးရတာပါပဲ။ အေမရိကန် နိုင်ငံသား မဟုတ်ေပမယ့် လက်ထဲမှာ အြမဲတမ်း ေနထိုင်ခွင့် လက်မှတ် (Green Card) ရှိရင် နိုင်ငံသားများ နည်းတူ အိမ်ဝယ်ယူခွင့်၊ ဘဏ်ကေန ေငွေချးငှားခွင့် အခွင့်အေရး တန်းတူ ညီမှျရှိပါတယ်။ ဆိုလိုတာက လက်ထဲမှာ အိမ်ေပါက်ေဈးရဲ့ 3.5% လက်ငင်းေငွ ေချနိုင်ရင်၊ နိုင်ငံသားများနည်းတူ အိမ်ဝယ်နိုင်ပါတယ်။
နိုင်ငံြခားမှာ ေနထိုင်ြပီး အေမရိကန်မှာ ေငွေြကးရင်းနှီး ြမှုပ်နှံမှုအေနနဲ့ အိမ်ဝယ်မယ်ဆိုရင် အိမ်တန်ဖိုးရဲ့ 35% နှင့်အထက် ေငွေချ ရပါလိမ့်မယ်။ ကျန်တဲ့ ေငွကိုေတာ့ ဘဏ်ေတွမှာ ဝင်ေငွ အေထာက်အထား ြပြပီး ေငွေချးနိုင်ပါတယ်။ တရားဝင် ကိုယ့်ဝင်ေငွ ရေပါက်ရလမ်း အေပါ်မူတည်ြပီး ဘဏ်တိုးကေတာ့ နည်း/များ ကွာပါလိမ့်မယ်။ တစံုတဦး (သို့) တေနရာရာ ကေန ေငွရြပီး အိမ်ဝယ်လိုသူေတွ အိမ်မဝယ်ခင် (၃)လ အထက် ကိုယ့် ဘဏ်စာရင်း ထဲကို အြပီးအစီး ေငွလွှဲထားဖို့ လိုပါလိမ့်မယ်။ ေငွေချး ေလှျာက်လွှာတင်တဲ့ လ ကေန ေရှ့ (၃)လ အထိ ဝင်ေငွ၊ ထွက်ေငွကို ေငွေချးမယ့် ဘဏ်က အေသးစိတ် စစ်ေဆးမှာမို့ပါ။ ြမန်မာြပည်ကေန ေငွလွှဲြပီး အိမ်ဝယ်ဖို့ ရည်ရွယ်သူေတွ ဘယ်ပံုဘယ်နည်းနဲ့ ေငွရတယ် ဆိုတာကို တရားဝင် တင်ြပနိုင်ရင် ေငွလွှဲခ ပွဲစားေတွကို ေပးရန်မလိုပဲ ြကားခံ နိုင်ငံ တခုခုကေန တရားဝင် အေမရိကန်မှာ ရှိတဲ့ ဘဏ်ကို ေငွ U.S $ သိန်းချီြပီး လွှဲနိုင်ပါတယ်။ (ြမန်မာြပည်ကို စီးပွားေရး ပိတ်ဆို့ထားလို့ က တေြကာင်း၊ ြမန်မာြပည်က ဘဏ် စံနစ်က အဆင့်မမှီတာက တေြကာင်းမို့လို့ပါ။) တကယ် ဝယ်ဖို့ စိတ်ဝင်စား ေနရင်ေတာ့ သက်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်က တကယ် ကွျမ်းကျင်သူေတွနဲ့ ေသေသချာချာ တိုင်ပင်ြပီး အြကံဉာဏ် ရယူ သင့်ေြကာင်းပါဗျာ။
အိပ်မက် တိုင်းြပည်က အိပ်မက် အိမ်ေလးမှာ ေပျာ်ရွှင်ချမ်းေြမ့ နိုင်ြကပါေစ။
အညတရ
